Kalurahan Salam

Sejarah Kalurahan Salam

Kapanewon Patuk, Kabupaten Gunungkidul, Daerah Istimewa Yogyakarta

Miturut cariyos para pinisepuh Kalurahan Salam, cikal bakal Kalurahan Salam dipun wiwiti dening Eyang Wonosalam. Panjenenganipun punika salah satunggaling prajuritipun Ki Ageng Pemanahan, ingkang nate madeg sanggarahan wonten ing celak Belik Slumprit. Belik punika dipun pitados dados salah satunggaling petilasanipun Ki Ageng Pemanahan.

Saderengipun dipun wastani Salam, papan punika kawentar kanthi nama Trukan Punthuk. Ananging, dumugi sapunika taksih kathah cariyos ingkang manéka warna, saha saben cariyos gadhah dhasar lan panemu piyambak-piyambak.

1. Rono Wiguno

Kalurahan Salam dipun prakirakaken wiwit wonten antawis taun 1814 dumugi 1823. Ing wekdal punika, ingkang dados demang inggih punika Rono Wiguno. Panjenenganipun ngasta pamaréntahan ing Salam kirang langkung gangsal windu.

2. Joprono

Demang kaping kalih ingkang ngasta Kalurahan Salam inggih punika Joprono, ingkang asalipun saking Ambarketawang.

3. Reksoprojo

Bekel kapisan ingkang ngasta Kalurahan Salam inggih punika Reksoprojo, ingkang gadhah garwa asmanipun Rukmini. Saking bebrayan punika kagungan putra setunggal, ananging seda nalika yuswanipun taksih enem taun.

4. Sodikoro

Sasampunipun Bekel Reksoprojo, pamaréntahan dipun terasaken dening Sodikoro. Pasareyanipun dumugi sapunika taksih saged dipun tingali wonten ing Pasareyan Padukuhan Salam, saha taksih dipun rawat kanthi saé.

Miturut Administrasi Nagari

1. Sosentono

Kalurahan Salam madeg wonten ing dinten Senen Kliwon, 10 Oktober 1927 Masehi, utawi 13 Rabiulakir 1346 H, sesarengan kaliyan 13 Bakda Mulud 1858 Taun Jawa.

Wiwit taun 1927 dumugi 1937, Kalurahan Salam dipun asta dening Lurah Sosentono. Panjenenganipun kagungan putra tiga, inggih punika Mangun Pawiro, Mangun Sentono, lan Pawiro Sediro.

Ing taun 1930, Lurah Sosentono maringaken satunggaling wilayah dhateng salah satunggaling pamongipun, inggih punika Harjo Pawiro, minangka bebungah amargi pengabdianipun ingkang saé. Harjo Pawiro punika lajeng dados lurah kapisan ing Kalurahan Patuk. Nalika semanten, Kalurahan Patuk kabagi dados sekawan padukuhan. Dene Kalurahan Salam kapérang dados tiga padukuhan, inggih punika Padukuhan Baran, Trosari, lan Salam.

Pasareyanipun Sosentono dumugi sapunika taksih saged dipun tingali wonten ing Pasareyan Padukuhan Salam.

2. Mangun Pawiro

Lurah kaping kalih inggih punika Mangun Pawiro, ingkang ngasta pamaréntahan wiwit taun 1937 dumugi 1949. Panjenenganipun punika salah satunggaling putranipun Lurah Sosentono. Ing wekdal punika, kawontenan warga taksih sanget rekaos. Sandhang saha pangan dados kabutuhan ingkang boten gampil kapanggih. Sedaya warga sami berjuang kanggé nyekapi kabutuhan gesang saben dinten. Nalika pamaréntahanipun Mangun Pawiro, ingkang dados carik inggih punika Kiat. Dene staf pamongipun antawisipun Pawiro Sediro, Mangun Sentono, saha Sopawiro.

3. Harjo Hutomo / Djaimo / Kyai Jonggolo

Lurah kaping tiga inggih punika Harjo Hutomo, utawi langkung kawentar kanthi nama Djaimo, ingkang ngasta pamaréntahan wiwit taun 1949 dumugi 1969. Panjenenganipun kapilih dados lurah lumantar pilihan warga. Bab punika béda kaliyan lurah-lurah sadèrèngipun ingkang langkung kathah adhedhasar trah kulawarga. Ing wekdal punika, kawontenan warga taksih sanget rekaos. Margi taksih awujud lemah, kathah ingkang mbengkong lan angel dipun lampahi. Kawontenan punika dipun tambah kanthi masa penjajahan Jepang lajeng Walanda, saéngga rakyat saya sangsara amargi sandhang lan pangan sanget awis. Sasampunipun para penjajah nilar tlatah Salam, lurah sesarengan kaliyan pamongipun wiwit ngupadi pambenahan pamaréntahan kalurahan. Pamong ing wekdal punika antawisipun:

• Sastro Sukarno, dados carik utawi juru tulis;
• Surowinoto, dados bagéan kaamanan;
• Mangun Prayitno, dados bagéan sosial;
• Trimorejo, dados bagéan kamakmuran;
• Iman Mujimin, dados kaum utawi modin;
• Sukijo (Tri Muryanto) saha Tumiran, dados pambiyantu lurah.

Dene para dukuh ing wekdal punika inggih punika:

• Badari, Dukuh Baran;
• Seti Harjo, Dukuh Gunungmanuk;
• Sastro Rajiyono, Dukuh Ngasemayu;
• Pawiro Sediro, Dukuh Salam;
• Irokerso, Dukuh Trosari, ingkang taun 1965 dipun gantos dening Tukijan;
• Harjo Sumarto, Dukuh Waduk.

Ing taun 1965, warga ngalami jaman ingkang dipun sebat jaman gaber utawi larang pangan. Kahanan punika dipun sebabaken dening serangan hama tikus saha pageblug penyakit PES. Hasil bumi boten gadhah rega, saha kathah warga ingkang kedah mlampah dumugi Piyungan kanggé sade kayu rencek, godhong jati, lan sanès-sanèsipun, lajeng asilipun dipun lintu kaliyan bahan pangan. Sasampunipun jaman gaber kapengker, kawontenan alon-alon wiwit membaik. Ing taun 1970, warga wiwit ngraosaken pangan ingkang langkung saged dipun jangkau. Wekdal semanten, kathah warga ingkang ngonsumsi sega tiwul saha bulgur minangka pambiyantu kabutuhan pangan.

Sawetawis karya Lurah Djaimo antawisipun:

• Dam Nawing, kanggé ngairi tetanen ing sisih kiwa tengen Kali Nawing.
• Dam Pucung Salam, dipun bangun taun 1953 lan dumugi sapunika taksih dipun ginakaken.
• Sekolah Rakyat (SR), dipun madegaken taun 1954 wonten ing Padukuhan Ngasemayu.

4. Mangun Prayitno

Sasampunipun Harjo Hutomo purna ing taun 1969, pamaréntahan dipun terasaken dening Mangun Prayitno minangka penjabat sementara dumugi taun 1975. Ing wekdal punika wonten sawetawis pergantian pamong, inggih punika:

• Sastro Sukarno minangka carik dipun gantos dening Dulbardi;
• Iman Mujimin minangka kaum utawi modin dipun gantos dening Muh Panut;
• Trimorejo minangka bagéan kamakmuran dipun gantos dening Tukijan lumantar pilihan ing taun 1974.

Salah satunggaling karya ingkang taksih saged dipun tingali dumugi sapunika inggih punika Jembatan Glendeng, ingkang nyambungaken Padukuhan Salam kaliyan Padukuhan Waduk.

5. Dulbardi

Lurah kaping sekawan inggih punika Dulbardi, ingkang kapilih lumantar pilihan warga. Sadèrèngipun, panjenenganipun njabat minangka carik. Dulbardi punika salah satunggaling putranipun Mangun Pawiro, lurah kaping kalih Kalurahan Salam. Amargi Dulbardi kapilih dados lurah, jabatan carik dados suwung. Salajengipun dipun adani pilihan, lan ingkang kapilih dados carik inggih punika Tumiran. Ing taun 1977, Surowinoto ingkang njabat bagéan kaamanan sampun purna. Dumugi taun 1979, jabatan punika dipun emban sementara dening Tukijan, lajeng dipun gantos dening Sunaryo Suropranoto.

Pamong sanès ing wekdal punika antawisipun:

• Muh Panut, bagéan kesejahteraan rakyat;
• Mangun Prayitno, bagéan keuangan, ingkang taun 1994 dipun gantos dening Ibu Sulastri;
• Juwardi, bagéan umum, ingkang taun 1994 dipun gantos dening Sabari.

Dene para dukuh ing wekdal punika inggih punika:

• Sastro Harjono, Dukuh Baran;
• M. Jumbadi, Dukuh Gunungmanuk;
• Sastro Wardoyo (Suwarju), Dukuh Ngasemayu;
• Jiman, Dukuh Salam;
• Wagimo, Dukuh Trosari, ingkang taun 1978 dipun gantos dening Rubiman;
• Harjo Sumarto, Dukuh Waduk, ingkang taun 1976 dipun gantos dening Wagimin.

Ing wekdal punika ugi wonten staf ingkang asmanipun Supriyono. Dulbardi ngasta pamaréntahan dumugi taun 1995.

Sawetawis karya Lurah Dulbardi ingkang taksih saged dipun ginakaken dumugi sapunika antawisipun:

• Dam lan larikan wonten ing Kali Padukuhan Ngasemayu, dipun bangun kirang langkung taun 1980 kanggé ngairi tetanen.
• Dam Preh Hulu wonten ing Padukuhan Gunungmanuk, dipun bangun taun 1976.
• Jembatan Jurug, dipun bangun taun 1975, kanggé nyambungaken Padukuhan Ngasemayu kaliyan Padukuhan Trosari.
• Sekolah Dasar Negeri Baran, dipun bangun taun 1981 lumantar program Inpres.
• Sekolah Dasar Negeri Panjatan, mapan wonten ing Padukuhan Salam, dipun bangun taun 1976.
• Sekolah Dasar Negeri Waduk, dipun bangun taun 1978.
• Peken Waduk, dipun bangun taun 1976, saha dados salah satunggaling sumber Pendapatan Asli Desa (PAD).

6. Sadjido

Lurah kaping gangsal inggih punika Bapak Drs. Sadjido. Kanthi tekad ingkang mantep saha niyat ingkang tulus, Bapak Drs. Sadjido sesarengan kaliyan sedaya pamongipun saged nuwuhaken manéka warna asil pembangunan ingkang nyata. Pembangunan balé kalurahan, saha manéka sarana lan prasarana, saged dipun raosaken paédahipun déning warga. Warga Kalurahan Salam ugi ngraosaken kawontenan ingkang langkung ayem lan tentrem.

Nalika pamaréntahan Kalurahan Salam kaasta déning Bapak Drs. Sadjido, wonten ewah-ewahan wonten ing komplek Balé Kalurahan Salam. Ing taun 2005, dipun bangun joglo balé kalurahan, saha gedhong kantor kanggé pelayanan masyarakat lan ruang pamong.

Wonten ing tanggal 27 Mei 2006, kadadosan lindhu ageng ing Daerah Istimewa Yogyakarta ingkang njalari kantor Kalurahan Salam risak. Boten namung bangunan balé kalurahan kemawon, ananging kathah griya warga saha bangunan sanèsipun ugi sami rubuh. Awit saking punika, balé Kalurahan Salam lajeng dipun bangun malih kanthi sarana lan prasarana ingkang langkung saé ing taun 2007.

Budaya ugi tansaya ngrembaka. Saben padukuhan gadhah kelompok kesenian unggulan, antawisipun:

• Padukuhan Gunungmanuk: Sholawatan Madya Laras.
• Padukuhan Ngasemayu: Hadroh Hidayah Nur Taji.
• Padukuhan Salam: Campursari Purwa Laras.
• Padukuhan Trosari: Jathilan Turangga Kridha Mudha.
• Padukuhan Waduk: Hadroh Asy-Syifa.
• Padukuhan Baran: Gejog Lesung Ngudi Luhur, Reog Turangga Sekti Luhuring Budi, saha Jathilan Sekar Kenanga.

Bapak Drs. Sadjido kapilih dados lurah dumugi tiga periode, sedaya lumantar pilihan warga.

Periode Kapisan (1996–2004)

Ing periode punika, Tumiran njabat dados carik, lajeng ing taun 2003 dipun gantos déning Ibu Nuraini Ekawati.Sunaryo, S.P. njabat bagéan pamaréntahan, lajeng ing taun 1999 dipun gantos déning Bapak Ngadija. Ibu Sulastri njabat Kaur Keuangan. Bapak Sabari njabat Kaur Umum. Bapak Tukijan njabat Kaur Ekobang. Muh Panut njabat Kesra, lajeng ing taun 2003 dipun gantos déning Bapak Mugiyono.

Para dukuh ing periode punika inggih punika:

• Sastro Harjono, Dukuh Baran.
• Jumbadi, Dukuh Gunungmanuk.
• Suharto, Dukuh Ngasemayu, lajeng ing taun 2003 dipun gantos déning Santoso.
• Jiman, Dukuh Salam, lajeng ing taun 2002 dipun gantos déning Ibu Suratmi.
• Rubiman, Dukuh Trosari, lajeng ing taun 2000 dipun gantos déning Aris Diyono.
• Wagimin, Dukuh Waduk.

Ing taun 2003, pamaréntahan kalurahan ugi nambahi jabatan Kaur Perencanaan, lan ingkang kapilih inggih punika Mintoro, saking sekretaris Badan Permusyawaratan Desa (BPD).

Periode Kaping Kalih (2004–2014)

Ing periode punika wonten sawetawis pergantian pamong, antawisipun:

• Bapak Tukijan sampun purna, lajeng ing taun 2008 dipun gantos déning Bapak Fajar Sahid Rachmadi dados Kabag Ekobang.
• Sastro Harjono, Dukuh Baran, purna, lajeng ing taun 2006 dipun gantos déning Budi Nuryanto.
• Jumbadi, Dukuh Gunungmanuk, dipun gantos déning Ngasiran ing taun 2013 amargi purna karya.
• Santoso, Dukuh Ngasemayu, dipun gantos déning Tri Hernowo ing taun 2004 amargi mundur saking jabatan.
• Aris Diyono, Dukuh Trosari, purna karya, lajeng ing taun 2012 dipun gantos déning Supriyono.
• Wagimin, Dukuh Waduk, purna tugas, lajeng ing taun 2009 dipun gantos déning Asmuni.

Ing periode punika ugi wonten tambahan tiga staf, inggih punika:

• Sunarto, staf Kaur Umum (taun 2004).
• Sidik Purnama, staf Kasi Pamaréntahan (taun 2010).
• Ibu Preny Kristanti, staf Kaur Keuangan.

Periode Kaping Tiga (2015–2021)

Ing periode punika, Bapak Drs. Sadjido saged mujudaken kathah pembangunan fisik ing

wewengkon padukuhan, antawisipun:

1. rabat margi,

1. pengaspalan margi,
2. pambangunan talud lan drainase,
3. pambukaan margi enggal, margi lingkungan, saha margi antardesa,
4. pambangunan gapura,
5. pambangunan jembatan.

Pembangunan punika saged kalampahan amargi wonten tambahan dana saking pamaréntah pusat ingkang dipun sebat Dana Desa (DD). Kajawi kanggé pembangunan fisik, Dana Desa ugi dipun ginakaken kanggé kegiatan pambinaan saha pelatihan kanggé warga masyarakat. Ing taun 2016, dipun bentuk Badan Usaha Milik Desa (BUMDes) Makmur Jaya. BUMDes punika sampun paring kontribusi tumrap Pendapatan Asli Desa (PAD) ingkang prayogi saben taunipun.

Ing periode punika ugi wonten sawetawis pergantian pamong, antawisipun:

• Ibu Nuraini Ekawati, Sekretaris Desa, dipun gantos déning Bapak Bustanudin, S.Pd.I ing taun 2016, amargi panjenenganipun diangkat dados Pegawai Negeri Sipil (PNS).
• Bapak Mugiyono purna karya, lajeng ing taun 2017 dipun gantos déning Bapak Sukandar, S.T. dados Kamituwa.
• Tri Hernowo, Dukuh Ngasemayu, dipun gantos déning Ibu Yenni Pratiwi ing taun 2020 amargi purna karya.
• Bapak Sabari, Tata Laksana, dipun gantos déning Ibu Lutviyani ing taun 2021 amargi purna karya.

Ing taun 2020, wonten owah-owahan nomenklatur, inggih punika Desa dados Kalurahan, Kepala Desa dados Lurah, saha Perangkat Desa dados Pamong Kalurahan.

Wujud Karya Lurah Drs. Sadjido

• Jembatan
  Dipun bangun kanggé nggampilaken transportasi saha nyambungaken antawisipun padukuhan lan kalurahan sanès.
• Rabat Margi

Kirang langkung 85% margi wonten ing Kalurahan Salam sampun dipun rabat utawi dipun cor blok, saéngga langkung nggampilaken warga ingkang badhé tindak utawi migunakaken kendaraan.

• Talud lan Drainase

Talud dipun bangun kanggé ngiyataken pinggir margi supados boten longsor. Drainase dipun bangun kanggé ngatur mili toya supados boten njalari banjir utawi ngrusak margi.

• Gapura

Dipun bangun minangka pratandha mlebet wewengkon Kalurahan Salam utawi padukuhan.

• Pengaspalan Margi

Dipun lampahi kanggé nggampilaken transportasi warga.

• Pampsimas

Program Penyediaan Air Minum lan Sanitasi Berbasis Masyarakat (Pamsimas) punika kanggé nggampilaken warga pikantuk toya resik saha sehat.

• Pos Ronda

Dipun bangun kanggé njagi keamanan saha katertiban wonten ing saben Rukun Tetangga (RT).

• Sanitasi Desa (Sandes)

Program saking Kementerian Pekerjaan Umum lan Perumahan Rakyat (PUPR) ing taun 2021, kanthi ancas nerapaken Pola Hidup Bersih lan Sehat (PHBS).

• Jambanisasi
  Program saking PIWK Kapanewon saha Dana Desa, kanthi ancas nerapaken PHBS tumrap warga masyarakat.

Tasih kathah karya Bapak Drs. Sadjido ingkang awujud fisik ingkang dereng kaserat sadaya wonten ing buku punika, ananging taksih saged dipun manfaataken déning warga Kalurahan Salam.

Adapun prestasi nonfisik antawisipun:

• Juara kalih evaluasi lomba desa tingkat kabupatèn.
• Pangajèn lunas Pajak Bumi lan Bangunan (PBB) wiwit taun 1998 dumugi 2021.
• Juara setunggal lomba karnaval tingkat kapanewon.
• Pangajèn Desa Layak Anak taun 2017 saha 2019.
• Juara lomba pengagungan tingkat kapanewon.
• Juara lomba siskamling tingkat kapanewon.
• Pangajèn Bursa Inovasi Desa.
• Juara lomba karawitan tingkat kapanewon.

Sedaya pangajèn punika taksih saged dipun tingali kanthi bukti piagam panghargyan.

7. Asmuni

Lurah kaping enem inggih punika Bapak Asmuni, ingkang wiwit ngasta pamaréntahan wiwit taun 2022 dumugi 2029. Dumugi sapunika, panjenenganipun taksih nglajengaken pamaréntahan Kalurahan Salam kanthi semangat pangabdian, pembangunan, saha pambiyantu tumrap masyarakat.